صفحه اصلی درباره ما تماس با ما
نمایش مقاله


آیین رفتار حرفه ای: زیربنای تشکل های حرفه ای
منبع مقاله: حسابدار شماره 232 تیر 90
1390/05/18

آيين رفتار حرفه ای زيربنای تشکل های حرفه ای
دکتر جواد بستانیان

هم انسان ها ، هم حيوان ها رفتار غريزی دارند. آن ها وقتی گرسنه هستند، می کوشند غذا بخورند و خود را سيرکنند. وقتی تشنه هستند، ت می کوشند که آب بنوشند. وقتی به آن ها حمله می شود، درپی دفاع هستند. وقتی با خطر روبه رو می شوند، به دنبال جا يا مکانی امن می گردند. سودجويی و زيان گريزی رفتار غريزی مشترک میان انسان و حيوان است.
اخلاق وجه تمايز زندگی انسانی و حيوانی است. رفتار اخلاقی در برابر رفتار غريزی, تعريف شده است. اخلاق به قواعدی می گويند که درست و نادرست را تعيين می کند. دين ها و مکتب های گوناگون انسانی و اجتماعی در تکاپوی بيان خواسته های والای انسان ها هستند که ممکن است در هياهوی رفتارهای غريزی فراموش شوند. نوع نگرش انسان به جهان و مفهوم زندگی، درونه و محتوای اخلاق را بيان می کند.  اما بيشتر نگرش ها در شناسايی خوبی ها و بدی ها اشتراک نظر دارند. راست گويی، انصاف، درستکاری، دانايی، نوع دوستی, نيک اندشی, دغدغه ی منافع عمومی, امانت داری، روشنفکری  و دورانديشی در همه ی جهان بینی ها و جهان بينش ها، ويژگی های پسنديده هستند. همه ی آن ها براین باورند که اين ويژگی ها زندگی انسان هايی را که با يکديگر زندگی می کنند، آسان ، شيرين، شاد و همراه با آرامش می کند تا آن ها بتوانند در چنين فضايی به رشد برسند.
 در مفهوم کلی تر می توان گفت که اخلاق مجموعه آرمان یا ايده آل های جامعه است. تصميم گيری اخلاقی مانند تصميم گيری های ديگر, از يک سو متاثر از ويژگي های شخصی و شخصيت افراد است و از سوی ديگر از شرايط محيطی از جمله فشارهای گروهی و سازمانی از قبيل مقررات اخلاقی اثر می پذيرد. رعايت ارزش های اخلاقی پرهيزگاری ناميده می شود. پرهيزگاری صفتی است که تمايل فرد را به رعايت اخلاق نشان می دهد . پرهيزگاری در طول زندگی از طريق آموزش، مشاهده و عادت به وجود می آيد. پرهيزگاری پيروی از فضايل اخلاقی است که بالاتر از قوانين و مقررات قرار دارد.
. برخی از اصول اخلاقی مانند نوع دوستی را نمی توان به کسی تحميل کرد . به اين اصول، اخلاق غير اجباری می گويند. اگر پاره ای از اشخاص جامعه اصول اخلاقی را رعايت نکنند، به ديگر اعضای جامعه زيان وارد می شود. اين کار موجب می شود  بعضی از اصول اخلاقی به مقررات تبديل شوند که به آن ها اخلاق اجباری می گویند. اخلاق اجباری باعث اشاعه اخلاق در جامعه می شود. اخلاق اجباری موجب می شود که آنان که پرهيزگاری کامل را نمی شناسند , بايدها و نبايدهای يک جامعه را بشناسند و آن را رعايت کنند .

آيين رفتار حرفه ای تشکل های حرفه ای درشمار اخلاق اجباری قرار می گيرد. منظور از آيين رفتار حرفه ای الزامات اخلاقی است که برای شاغلان در يک حرفه تعيين می شود. يکی از ويژگي هايي که يک کار را به حرفه تبديل می کند, داشتن آيين رفتار حرفه ای يا آيين نامه اخلاقی است. نبود مقررات اخلاق اجباری موجب می شود که افراد به دليل ترجيح منافع شخصی آنی , به رفتارهايي دست بزنند که آشکارا در تقابل با منافع اجتماعی است، به همين دليل، تشکل های حرفه ای ايجاد می شود که با پرچم رعايت اخلاق و دارا بودن آيين نامه اخلاقی از جمله آيين رفتار حرفه ای به اجتماع اعلام کنند که اعضای تشکل به مقررات آيين نامه خود پای بندند و اشخاص ثالث را از رعايت حداقل های اخلاق تعيين شده در آيين نامه اخلاقی خود مطمئن کنند. اگر اعضای يک گروه اجتماعی به آيين نامه اخلاقی خود پای بند باشند و چنان چه احتمالاً عضوی از آن گروه، پای بندی خود را به رعايت اخلاق تعيين شده از دست داد، از گروه رانده شود، عضويت در آن گروه ارزش آفرين می شود. به همين دليل انجمن های حرفه ای برای اعضای خود برمبنای حداقل اصول اخلاقی لازم، آيين نامه های اخلاقی تدوين و تصويب می کنند تا همه ی اعضا، آن حداقل ها را رعايت کنند. به دليل رعايت يکسان آن اصول اخلاقی, افراد ديگری که علايق شخصی مغاير با منافع اجتماعی دارند, نمی توانند فشار زيادی بر اعضای انجمن های حرفه ای وارد کنند تا آنان را از پای بندی به اصول اخلاقی و درستکاری، منحرف کنند.
اخلاق اجباری در حوزه حسابداران شامل صلاحيت، درستکاری , صداقت , بی طرفی و پای بندی به اصول است. صلاحيت حرفه ای به معنای شايستگی علمی و اخلاقی برای انجام يک کار است. صلاحيت فنی دارابودن دانش و تجربه مورد نياز برای انجام کار است به گونه ای که اگر فرد درستکار باشد، بتواند کار خود را به گونه ای شايسته انجام دهد. صلاحيت اخلاقی نيز رعايت بايدها و نبايدهايي است که در آيين نامه اخلاقی تحت عنوان آيين رفتار حرفه ای تعيين می شود.
آيين نامه اخلاقی فدراسيون بين المللی حسابداران (2005 , ص 10) در بخش مربوط به بی طرفی بيان
می کند "اصل بی طرفی همه ی حسابداران حرفه ای را متعهد می کند که بر اثر سوگيری، تضاد منافع يا نفوذ نارواي ديگران، در مورد قضاوت حرفه ای يا کاری خود سازش نکنند." و "حسابدار حرفه ای ممکن است در معرض شرايطی قرار گيرد که به بی طرفی او لطمه وارد آيد. تعريف و توصیف تمام اين گونه شرايط عملی نيست. بايد از روابطی که موجب سوگيری يا نفوذ ناروا نسبت به قضاوت حرفه ای حسابدار حرفه ای می شود، پرهيز کرد."
بی طرفی را يک حالت بدون سوگيری فکری تعريف کرده اند و با آن که تصديق کرده اند که دستيابی کامل به اين حالت ممکن نيست، استدلال کرده اند که پيگيری برای دستيابی به بیشترین بی طرفی، اتکاپذیری را افزايش می دهد, شرايطی که ذی نفعان به طور مساوی و پيوسته، کار حسابدار حرفه ای رامعتبر و اتکاپذیر تلقی می کنند.
درستکاری يک مفهوم اخلاقی و ذهنی و يک عنصر شخصيتی است. همه ی حسابداران حرفه ای بايد در روابط حرفه ای و تجاری خود درستکار باشند. درستکاری مستلزم رفتار منصفانه ، صداقت و راستگويي نيز هست. فدراسيون بين المللی حسابداران (2005) اظهار می دارد "حسابداران حرفه ای نبايد درگير گزارش ها , اظهارنامه ها , اعلاميه ها , اطلاعيه ها و اطلاعات ديگری شوند که به اعتقاد آنان ادعايي را در بر داشته باشد که به ميزان با اهميتی نادرست يا گمراه کننده باشد، ادعا يا اطلاعات ساختگی ارائه کند و يا اطلاعاتی را که بايد ارائه کند، حذف يا نامفهوم شده باشد و اين شرايط گمراه کننده باشد."
با توجه به گزاره های بالا شايسته است که مديران امور مالی و حسابداری شرکت هايي که با منافع عمومی سر و کار دارند، از ميان کسانی انتخاب شوند که صلاحيت فنی و اخلاقی لازم را برای انجام آن مشاغل داشته باشند .
به گمان نگارنده، همه ی شرکت ها به نوعی در داد و ستد با منافع عمومی مشارکت دارند، ولی روشن است که درجه اين وابستگی متفاوت است و شرکت های سهامی عام و به خصوص شرکت های پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار و شرکت های وابسته به آن ها برفراز اين رتبه بندی قرار دارند . بنابراين مديران امور مالی و حسابداری اين گونه شرکت ها بايد از نخستين افرادی باشند که به يک آيين رفتار حرفه ای پای بند باشند که نشان دهنده ی صلاحیت فنی و اخلاقی آنان باشد. آنان بايد با فراگيری تغييراتی که در حوزه دانش آنان ايجاد می شود و به ویژه استانداردهای حسابداری، همواره صلاحیت فنی خود را حفظ کنند و با رعايت آيين رفتار حرفه ای به عنوان منشور اخلاقی , صلاحیت اخلاقی خود را نگاه دارند تا از فشار بعضی از افراد برای گزارش های نادرست و کارهای خلاف مقررات در امان بمانند.